Toshkent havosi nega yomonlashdi va uni yaxshilash uchun nimalar qilish kerak?

So‘nggi haftalarda Toshkent shahri havo sifatining keskin yomonlashuvi aholida jiddiy xavotir uyg‘otdi. Ayrim kunlari indeks 180–250 AQI oralig‘ida qayd etilib, bu sog‘liq uchun zararli darajaga kiradi. Bunday vaziyatning shakllanishiga bir nechta omillar sabab bo‘lmoqda.

1. Havo sifatining yomonlashishiga asosiy sabablar

1) Avtomobillar sonining keskin ortishi

Toshkentda 2024–2025 yillarda yengil avtomobillar soni rekord darajaga yetdi. Tirbandliklar kuchaygan, harakat sekinlashgan — bu esa atmosferaga chiqariladigan zararli gazlarni bir necha barobar oshiradi.

2) Qish mavsumida isish tizimlari va ko‘mir iste’moli

Ayrim yangi massivlarda hali ham ko‘mir yoki sifat past bo‘lgan yoqilg‘i ishlatiladi. Qishda harorat pasayishi bilan bu omil birinchi bo‘lib havoga zarar yetkazadi.

3) Qurilish ishlari va chang

Toshkentda qurilishlar juda ko‘p. Ko‘plab hududlarda chang yuvish tizimlari ishlamaydi, yuk mashinalari qoplamasiz harakat qiladi — natijada havoga mayda chang (PM2.5) tarqalishi kuchayadi.

4) Quruq iqlim, shamolning sustligi

Ba’zi kunlari atmosfera past bosimli bo‘ladi va shamol bo‘lmaydi. Chang va zararli gazlar “shahar ichida” qolib ketadi.

2. Havo sifatini yaxshilash uchun shahar darajasida qanday choralar zarur?

1) Avtomobillar uchun qat’iy ekologik nazorat

1. Euro-3, Euro-4 standartidan past bo‘lgan avtomobillarni bosqichma-bosqich cheklash.
2. Elektr avtomobillarni rag‘batlantirish.
3. Yo‘lovchi tashish tizimini yaxshilab, odamlarni jamoat transportiga o‘tishga undash.

2) Qurilish maydonlarini nazorat qilish

1. Chang yuvish tizimlarini majburiy ishlatish.
2. Yuk mashinalari qoplamasiz, yopilmagan yuk bilan yurishini jarimaga tortish.
3. Qurilish changi bo‘yicha kunlik monitoring yo‘lga qo‘yish.

3) Yashil hududlarni ko‘paytirish

1. Daraxt ekish kampaniyalarini muntazam davom ettirish.
2. Markaziy ko‘chalarda ikki qatorli ko‘chatlar joylashtirish.
3. Daraxtlarni kesish bo‘yicha nazoratni kuchaytirish.

4) Havoni o‘lchash stansiyalarini ko‘paytirish

Aynan real vaqt ma’lumot bo‘lsa, davlat organlari ham, aholi ham o‘z vaqtida choralar ko‘ra oladi.

3. Odamlar uchun: shaxsiy himoya choralar

Toshkent aholisiga quyidagilar tavsiya etiladi:

1) Havoning iflos kunlarida ko‘chada uzoq yurmaslik

AQI >150 bo‘lsa, ayniqsa bolalar va keksalar uchun xavfli.

2) Tibbiy niqob (N95 yoki KN95) taqish

Oddiy mato niqob hech qanday himoya qilmaydi.

3) Uy ichida namlikni oshirish

Nam salfetkalar, suv idishlari yoki namlagich changni yutadi.

4) Uyga kirishdan oldin kiyimdagi changni qoqib kirish

Ko‘p qavatli uyda ham, hovlida ham muhim.

4. Kelajak uchun: tizimli yechimlar

Toshkent havosini yaxshilash bir kunlik ish emas. Strategik chora-tadbirlar talab etiladi:

1. Shahar bosh rejasida ekologik zonalarni kengaytirish.
2. Jamoat transportini to‘liq modernizatsiya qilish.
3. Energetika tizimini ko‘mirdan uzoqlashtirish.
4. Ekologik qonunlarni real amalda qo‘llash.
5. Aholi va blogerlar tomonidan monitoring kuchayishi.

Havo sifatini saqlash — bu shunchaki tabiat muhofazasi emas, balki odamlar sog‘lig‘ini himoya qilish, bolalar kelajagini xavfsiz qilish demakdir.