2026-yildan uy oldi-sotdisi qanday amalga oshiriladi? Yangi tartib sodda tilda

O‘zbekistonda ko‘chmas mulk oldi-sotdisi bo‘yicha hisob-kitoblarni yanada shaffof va xavfsiz qilish maqsadida yangi tartib joriy etildi. Endilikda uy yoki boshqa ko‘chmas mulk obyektini sotib olishda pul o‘tkazish jarayonida bank, notarius va elektron tizim o‘zaro bog‘langan holda ishlaydi. Bu tartib LEX.UZ’da e’lon qilingan 3790-son nizom bilan belgilangan bo‘lib, u 2026-yil 1-apreldan kuchga kirgan.

Yangi tartib nimani anglatadi?

Yangi tizimning asosiy mazmuni shundan iboratki, uy oldi-sotdisida pul shunchaki qo‘ldan-qo‘lga berilmaydi. Xaridor kelishilgan summani bankdagi eskrou hisobvarag‘iga joylaydi. Notarius esa shartnomani tasdiqlashdan oldin ushbu mablag‘ haqiqatda mavjudligini elektron tizim orqali tekshiradi. Shartnoma tasdiqlangach, bank pulni sotuvchiga o‘tkazadi. Shu orqali tomonlar uchun xavfsizlik kuchayadi va hisob-kitoblar rasmiy nazorat ostida amalga oshadi.

Bu tartib qaysi bitimlarga tatbiq etiladi?

Mazkur nizom ko‘chmas mulk obyektlari oldi-sotdisiga tatbiq etiladi. Shuningdek, ishlab chiqarilganiga o‘n yildan oshmagan ayrim transport vositalari uchun ham qo‘llanadi. Biroq hujjatda bir muhim istisno ham bor: uy-joy qurilishiga investitsiya kiritish shartnomalari asosida rasmiylashtiriladigan bitimlar ushbu tartibga kirmaydi.

Jarayon qanday boshlanadi?

Agar xaridor va sotuvchi o‘zaro kelishuvga erishsa, birinchi qadam xaridor yoki uning vakili tomonidan bankka murojaat qilish bo‘ladi. Ariza yozma yoki elektron shaklda topshirilishi mumkin. Arizada odatda taraflarning shaxsiy ma’lumotlari, shartnoma obyektiga oid ma’lumotlar, kelishilgan summa va bank rekvizitlari ko‘rsatiladi. Shundan keyin bank xaridor nomiga eskrou hisobvarag‘i ochadi. Hujjatga ko‘ra, bitta shartnoma uchun bitta eskrou hisobvarag‘i ochiladi.

Eskrou hisobvarag‘i nima va nega muhim?

Eskrou hisobvarag‘i — bu pulni vaqtincha ushlab turadigan maxsus hisob. U oddiy kartadan yoki kundalik hisobdan farq qiladi. Mazkur tizimda pul sotuvchiga darhol o‘tmaydi. Avval notarial tasdiq bo‘lishi kerak. Demak, xaridor ham, sotuvchi ham o‘zini ancha himoyalangan his qiladi: xaridor pulining qayerga ketganini biladi, sotuvchi esa shartnoma tasdiqlangach mablag‘ning bank orqali tushishiga ishonadi. Hujjatda hatto eskrou hisobvarag‘ini bank mobil ilovalari orqali ochish mumkinligi ham ko‘rsatilgan.

Pul qachon va qanday kiritiladi?

Eskrou hisobvarag‘i ochilgach, xaridor kelishilgan mablag‘ni ushbu hisobga kiritadi. Hujjatga ko‘ra, pul naqd yoki naqdsiz shaklda kiritilishi mumkin. Agar bitim kechiktirilgan to‘lov asosida tuzilsa, boshlang‘ich summa kiritilishi ham mumkin. Agar oldi-sotdi kredit mablag‘lari hisobidan moliyalashtirilayotgan bo‘lsa, kredit beruvchi bank bu haqda notariusga elektron ma’lumot yuboradi va shartnoma tasdiqlangach, kredit mablag‘lari ham sotuvchiga dasturiy ravishda o‘tkaziladi.

Notarius nimani tekshiradi?

Taraflar notariusga murojaat qilgach, notarius shartnomani birdan tasdiqlamaydi. Avvalo u “Notarius” avtomatlashtirilgan axborot tizimi orqali bankka elektron so‘rov yuboradi va eskrou hisobvarag‘ida mablag‘ bor-yo‘qligini real vaqt rejimida tekshiradi. Agar hisob yopilgan bo‘lsa yoki mablag‘ yetarli bo‘lmasa, notarius shartnomani tasdiqlamaydi. Bu qoidaning asosiy maqsadi — “qog‘ozda bor, amalda yo‘q” pullar bilan bitim tuzilishining oldini olishdir.

Shartnoma tasdiqlangandan keyin nima bo‘ladi?

Agar barcha ma’lumotlar to‘g‘ri bo‘lsa va taraflarda e’tiroz bo‘lmasa, notarius shartnomani tasdiqlaydi. Shundan so‘ng notarius bankka elektron tarzda tasdiq ma’lumotini yuboradi. Bank esa eskrou hisobvarag‘idagi mablag‘ni shu ish kunida, agar ma’lumot ish vaqtidan keyin kelgan bo‘lsa keyingi ish kunida, sotuvchining hisobvarag‘iga o‘tkazadi. Ayrim holatda sotuvchi o‘z so‘roviga ko‘ra bu pulni bank orqali naqd shaklda ham olishi mumkin.

Agar shartnoma tasdiqlanmasa-chi?

Bu ham hujjatda aniq ko‘rsatilgan. Agar shartnoma tasdiqlanmasa va bankka tegishli tasdiq ma’lumoti yuborilmasa, xaridor yoki uning vakili so‘roviga asosan eskrou hisobvarag‘idagi mablag‘ qaytarib beriladi. Bu norma xaridor uchun juda muhim himoya mexanizmidir.

Yangi tizimning asosiy afzalliklari

Ushbu tartib amalda bir nechta muhim ustunlik beradi. Birinchidan, pul harakati rasmiy bank tizimi orqali o‘tadi. Ikkinchidan, notarius pulning mavjudligini elektron tarzda tekshiradi. Uchinchidan, sotuvchi pulni shartnoma tasdiqlangandan keyingina oladi. To‘rtinchidan, agar bitim yakunlanmasa, mablag‘ni qaytarish mexanizmi mavjud. Shu sababli bu tizim ko‘chmas mulk bozorida shaffoflik, xavfsizlik va hujjatli ishonchlilikni kuchaytiradi. Bu yo‘nalishning umumiy huquqiy asosi 2025-yil 10-dekabrdagi PF-246-son Farmon bilan bog‘liq ravishda naqdsiz hisob-kitoblarni ommalashtirish siyosati doirasida ishlab chiqilgan.

Muhim eslatma

Bank, notarius va ushbu jarayonda ishtirok etuvchi xodimlar o‘z faoliyati davomida olingan ma’lumotlarning maxfiyligini ta’minlashi shart. Bundan tashqari, mazkur nizom ijrosi ustidan Adliya vazirligi hamda Markaziy bank doimiy monitoring olib borishi belgilangan.

Xulosa

Agar siz uy sotib olayotgan yoki sotayotgan bo‘lsangiz, 2026-yildan boshlab hisob-kitoblar qanday o‘tishini oldindan bilib qo‘yishingiz juda muhim. Yangi tartibga ko‘ra, jarayonning markazida eskrou hisobvarag‘i, notariusning elektron tekshiruvi va bank orqali rasmiy o‘tkazma turadi. Bu esa firibgarlik xavfini kamaytiradi, tomonlar o‘rtasidagi ishonchni oshiradi va oldi-sotdi jarayonini ancha tartibli qiladi. Rasmiy asos — LEX.UZ’dagi 3790-son nizom.

Qisqa FAQ bo‘limi

Uy oldi-sotdisida pulni qo‘lda bersa bo‘ladimi?

Yangi tartib mazmuniga ko‘ra, hisob-kitob bank va notarius ishtirokidagi rasmiy elektron mexanizm asosida amalga oshiriladi.

Eskrou hisobvarag‘ini kim ochadi?

Xaridor yoki uning vakili bankka ariza berib ochadi.

Bitta bitimga nechta eskrou hisob ochiladi?

Bitta shartnoma uchun bitta eskrou hisobvarag‘i ochiladi.

Notarius nimani tekshiradi?

Eskrou hisobvarag‘ida kelishilgan mablag‘ mavjudligini elektron tizim orqali tekshiradi.

Shartnoma bo‘lmay qolsa pul nima bo‘ladi?

Xaridor so‘roviga ko‘ra mablag‘ qaytariladi.

Manba ko‘rsatish uchun maqola ostiga qo‘yiladigan qisqa izoh

Manba: O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi va Markaziy bank boshqaruvining 3790-sonli nizomi, LEX.UZ’da 2026-yil 16-martda ro‘yxatdan o‘tkazilgan, 2026-yil 1-apreldan kuchga kirgan.